İdari işlemin geri alınması, önceden tesis edilen işlemin farklı sebeplerle hukuka aykırı olduğunun tespiti sonucundan kaynaklanmaktadır. Ancak idare süresiz olarak idari işlemi geri alabilir hususu literatürde tartışmalara yol açmaktadır. Hukuki güvenlik ilkesi gereğince idari işlemin geri alınması her zaman mümkündür demek hukuken geçerli bir argüman değildir. Hukuka aykırı bir idari işlemin geri alınabilmesi için bazı şartlar bulunmakla birlikte bu makalede bunlara değinilecektir.
İDARİ İŞLEM NEDİR?
İdari makamların yani kamu kurum ve kuruluşlarının hukuki sonuç doğuran işlemlerine idari işlemler denmektedir. İdari işlemin geri alınması hukuka aykırı olması durumunda ortaya çıkan bir kavramdır.
İDARİ İŞLEMİN UNSURLARI
Bir idari işlemin hukuka uygun olabilmesi için beş unsurun mevzuata uygun olması gerekmektedir;
- Yetki
- Şekil
- Sebep
- Konu
- Amaç
Bu unsurlardan herhangi birindeki sakatlık, idare mahkemeleri tarafından işlemin iptaline yol açmaktadır. Ancak idare tarafından idari işlemin hukuka aykırı olduğu idari işlem tesis edildikten bir süre sonra fark edilirse ortadan kaldırma iradesine “idari işlemin geri alınması” şeklinde adlandırılmaktadır.
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASI VE İPTALİ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Hukuka aykırı bir idari işlem mahkeme kararıyla ortadan kaldırılması idari işlemin iptali anlamına gelmektedir, bu durumda idari işlem ve tüm sonuçları idari işlemin tesis edildiği andan itibaren ortadan kalkmaktadır. İdari işlemin geri alınması da idare tarafından hukuka aykırılık fark edilince başka bir idari işlem ile geri alınmasıdır, iptal ile aynı sonuçları doğurmaktadır.
İDARİ İŞLEMİN KALDIRILMASI KAVRAMI
İdari işlemlerde kaldırılma kavramı, idari işlemlerin, idarenin yapacağı yeni bir işlem ile geri almadan farklı olarak geçmişe değil, bu husustaki iradenin açıklandığı tarihten itibaren, yani geleceğe yönelik olarak, yürürlükten kaldırılmasıdır.
HUKUKA AYKIRI BİR İDARİ İŞLEM HER ZAMAN GERİ ALINABİLİR Mİ?
Bilindiği üzere idari işlemin geri alınması, idari işlemin onu yapan idare tarafından ortadan kaldırılması yollarından biridir. İdari işlemin, idarece tesis edilen yeni bir idari işlemle, yapıldığı tarihten itibaren bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması işlemine geri alma denilmektedir. Geri alma işleminin hangi süreler içerisinde yapılabileceği idarenin takdirine bırakılmış olmayıp idari işlemin geri alınması, hukuki istikrar ve güven ilkesi gereğince, İdari işlemin geri alınması ancak dava açma süresi içerisinde mümkün olmaktadır.
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASINDA SÜRE
Kişilerin, hukuki durumlarının her an değişeceği endişesi içinde olmamalarını ifade eden istikrar ve güven ilkesi, belli bir süre geçtikten sonra işlemin geri alınmasını engellemektedir. Özetlemek gerekirse, hak doğuran idari işlemler onu tesis eden idare tarafından ancak dava açma süresi içinde İdari işlemin geri alınması geri alınabilir. Bu süreden sonra İdari işlemin geri alınması mümkün değildir.
İDARİ İŞLEMDE YOKLUK, HATA ve HİLE KAVRAMI
Dava açma süresi geçtikten sonra hukuka aykırı idari işlem idare yokluk, hata ve ilgilinin hileli davranışı durumunda İdari işlemin geri alınması alınabilir. Danıştay 8. Dairesinin 13/02/2020 tarihli kararında uzun zaman sonra tesis edilen geri alma işleminde yokluk, mutlak butlan, ilgilinin gerçek dışı beyanı veya hilesi olmamak koşuluyla iyi niyetli kişiler yönünden yanlış bir idari tasarrufun iptal davaları için öngörülen altmış günlük dava açma süresinin geçmesinden sonra geri alınmasının idari istikrarı ve kamu düzenini zedeleyeceği açık olduğunu ifade etmiştir.
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASININ SONUÇLARI
İdare, hukuki güvenlik ilkesine dikkat ederek, yapmış olduğu hukuka aykırı bir işlemi geri almakla yükümlüdür. İdari işlem idare tarafından geri alınması idari işlemin geriye yürümezliği ilkesinin temel istisnalarından bir tanesi olarak bilinmektedir. Kamu görevlisi bakımından ciddi sonuçları doğuran bu işlem tesis edildiği an itibariyle ortadan kaldırıldığı için buna bağlı olan haklarda ortadan kalkmaktadır.
GERİ ALINAMAYACAK İDARİ İŞLEMLER
Kesin idari işlemler, yapılmakla tükenen idari işlemler ve disiplin cezaları bakımından geri almada farklı hususlar bulunmaktadır. Danıştay da kanunda kesin olduğu düzenlenen idari kararların idare tarafından geri alınamayacağını ifade etmiştir. (Danıştay 10. Daire, 11.06.1997 Tarihli ve 1997/11 E., 1997/2317 K. Sayılı Kararı) Diğer İdari işlemin geri alınması geri alınamayacak işlemlerde yapmakla tükenen işlememler ile disiplin cezalarıdır. Ancak disiplin cezası temelde farklı bir işleme dayanıyorsa ve o işlem yargı kararı ile iptal edildi ise disiplin cezasının da geri alınabileceğini kabul etmek gereklidir.
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASINDA KAZANILMIŞ HAK KAVRAMI
Mevcut olayın açıklanmasında kazanılmış hak kavramından da bahsetmek gerekir. Kazanılmış hak, yürürlükte bulunan hukuka göre bireyler lehine oluşan haklar ya da hukukî durumlar olarak tanımlanabilir. Kazanılmış hakkı koruyan ilkeler; hukuk devleti, geriye yürümezlik, idarî istikrar ve idarî işlemlerin kişisel sonuçlarının dokunulmazlığı ilkeleridir. Kazanılmış hakların korunması ve saygı gösterilmesi hukuk devletinde bulunması gereken mutlak bir zorunluluk, idare ve idareciler içinse bir yükümlülüktür. İdarenin İdari işlemin geri alınması hususunda dikkat etmesi gereken bir durumdur.
ÖĞRENCİNİN DİPLOMASI YILLAR SONRA GERİ ALINABİLİR Mİ?
Öğrencinin hileli bir davranışı yoksa, belgeleri olduğu gibi teslim etmişse ve idarenin açık hatasından bahsedemiyorsak yıllar sonra öğrencinin diploması iptal edilemez veyahut kaydı silemez denilmektedir. Tamamladığı eğitimin sonrasında diplomasının iptaline karar verilmesi ve dolayısıyla bu eğitimin geçersiz sayılması İdari işlemin geri alınması eğitim hakkına müdahale edilmesi anlamına gelmektedir.
YÖK TARAFINDAN VERİLEN DENKLİK BELGESİ YILLAR SONRA GERİ ALINABİLİR Mİ?
Denklik belgesi verilmesinde de benzer bir süreç söz konusudur. Kişinin hatalı bir beyanı yoksa idare denklik belgesini dava açma süresi geçtikten sonra İdari işlemin geri alınması mümkün değildir. Bu konuda yazılmış ve emsal kararlar içeren makaleyi incelemek faydalı olacaktır.
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASI İŞLEMİNE KARŞI YARGI YOLU
Bir idari işlemin geri alınmasının ancak dava açma süresi içerisinde mümkün olduğuna ilişkin kuralın istisnasını yokluk, açık hata ve ilgilinin hileli davranışı sonucu oluşan işlemler oluşturmaktadır. Eğer kişinin hileli davranışı ve idarenin açık hatası yoksa alınan karar hukuka aykırı olup idari yargıda iptal davasına konu olacaktır. Bu konuda uzmanlarımızdan gerekli yardımı almanız faydalı olacaktır.
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASINDA YARGI KARARLARI
Danıştay tarafından dil belgesindeki şekli koşullardan birinin sağlanmadığı gerekçesiyle unvanı iptal edilen kişi hakkında alınan kararı;
“…başvuru dosyasında yer alan TOEFL yabancı dil belgesinin geçerliliğinin iki yıl ile sınırlı olduğundan bahisle geri alınmasına dair işleminin tesis edildiği, davacıya ünvanının verilmesi üzerinden yaklaşık 4 yıl geçtikten sonra geri alındığı, yokluk, mutlak butlan, ilgilinin gerçek dışı beyanı veya hilesi olmamak koşuluyla iyi niyetli kişiler yönünden yanlış bir idari tasarrufun iptal davaları için öngörülen 60 günlük dava açma süresinin geçmesinden sonra geri alınmasının idari istikrarı, toplumun güven duygusunu ve kamu düzenini zedeleyeceği,
somut olayda, yapılan ilk incelemede şekli koşulları sağladığı kabul edilerek eserleri jüri üyelerinin değerlendirilmesine sunulan ve bu bilimsel değerlendirme sonucu içerik yeterli görülerek başarılı sayılan ve … ünvanına hak kazanarak anılan ünvan ile yaklaşık dört yıldır akademik çalışmalarını sürdüren davacının, 2014 yılında başvuruda bulunduğu an itibariyle şekli koşul olarak aranılan yabancı dil belgesinin geçerlik süresinin dolduğundan bahisle “… Ünvanının Geri Alınmasına” yönelik dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı…” şeklindeki gerekçeyle İdari işlemin geri alınması dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir, bu karar Danıştay tarafından da onanmıştır. (Danıştay 8. Daire, 01.11.2023)”
Diğer bir mahkeme kararında İstanbul İdare Mahkemesi davacı tarafından yapılan yatay geçiş başvuru işleminin davalı idare tarafından gerekli bilgi ve belgelerin incelenmesi suretiyle yapılarak, davacı başvurusunun kabul edildiği ve eğitim-öğretimine devam ettirildiği anlaşılmış olup, başvuru esnasında davacı tarafından davalı idareye sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde ise;
“…ibraz edilen belgelerin davacının eğitim-öğretim durumunun gerçekliğini gösterir nitelikte olduğu, ibraz edilen belgelerde herhangi hatalı ve yanlış bilgilere yer verilmediği gibi belgelerin gerçek olduğu hususunda da herhangi bir duraksama bulunmadığı, dolayısıyla, yatay geçiş başvurusu aşamasında davacının idareyi yanıltma gibi bir saikinin bulunmadığı, kayıt işleminin idare elemanlarının hatalı işleminden kaynaklandığı, yapılan kayıt işlemine istinaden idareye güven duyularak yapılan uzun eğitim-öğretim faaliyeti sonrasında yapılan kayıt silme işleminin ise makul süre içinde tesis edilmediği ve bu yönüyle işlemde hukuka uyarlılık bulanmadığı gerekçesiyle İdari işlemin geri alınması dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. (İstanbul 9. İdare Mahkemesi 23.06.2020)”
Bölge İdare Mahkemesi tarafından verilen bir kararda İdari işlemin geri alınması ile ilgili aynen şu ifadeler yer almaktadır; (Gaziantep BİM, 4. İDD, 17.11.2020)
“Uyuşmazlığa konu olayda dava konusu hatalı işlem 19.09.2018 tarihinde tesis edilmiş, işlemin hatalı olduğu 02.10.2018 tarihinde idarece fark edilmiş ve 04.01.2019 tarihinde dava konusu işlem tesis edilerek davacının okul kaydı silinmiştir. Şu halde hatalı işlem tesisinden 108 gün, idarece yapılan bu hatanın öğrenilmesinden itibaren 95 gün sonra hatalı işlemin geri alınması yönünde işlem yapılmış olup, gerek hatalı işlem tarihi, gerekse idarenin hatalı işlemden haberdar olma tarihi bakımından 60 günlük dava açma süresinden sonra geri alma işlemi yapılmıştır.
Bunun yanı sıra; davacının bu hatalı işlem nedeniyle bir dönem boyunca eğitime devam etmesi, yine yapılan hatalı kayıt işlemi nedeni ile aynı anda iki yüksek öğretim kurumunda okumanın mevzuat gereği mümkün olmamasından dolayı davacının önceki kaydının silinmesi suretiyle mağdur edilmesi de göz önüne alındığında dava konusu işlemin somut olayda geri alma süresi bakımından da hukuka uygun olmadığı anlaşılmıştır.”
Son olarak da doktora kaydının silinmesi ile İdari işlemin geri alınması ilgili Anayasa Mahkemesi tarafından verilen karada geri almada usule ilişkin önemli detaylar vermektedir;
“Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).
İyi yönetişim ilkesi gereği, kamu yararı kapsamında bir husus söz konusu olduğunda kamu otoritelerinin uygun zamanda, uygun yöntemle ve her şeyden önce tutarlı olarak hareket etmeleri gerekir (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, § 68; Ayten Yeğenoğlu, B. No: 2015/1685, 23/5/2018, § 44).
Gerek başvurucunun gerekse idarenin kusurlu hareket ettiği bu uyuşmazlıkta hatalı işlemden kaynaklanan tüm sorumluluğun başvurucuya yüklenerek -işlemin tesisinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtikten sonra- diploma iptaline karar verilmesi iyi yönetişim ilkesinin unsurlarından olan idarenin tutarlılığı prensibiyle de çelişmekte ve kamu menfaatleri ile bireysel yarar arasında kurulması gereken dengenin bozulmasına yol açmaktadır. Diğer bir ifadeyle somut olayda idarenin de yükümlülüklerini ihmal etmesinden doğan külfetin sadece başvurucuya yüklenmesi sonucu ortaya çıkmış ve bu durum başvurucunun eğitim hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz kılmıştır.”
Danıştay, kazanılmış hakların korunması veya ihlali söz konusu olan hallerde idari işlemlerin geri alınmasının hukuka ve istikrar ilkesine aykırı düşeceğinden idari işlemin geri alınmasının kabul olunamayacağı yolunda kararlar vermiştir. Danıştay 8. Dairesi 13/02/2020)
“Uyuşmazlıkta, … unvanı verildikten uzun zaman sonra tesis edilen işlemle bu unvanın geri alındığı görülmekle birlikte; yokluk, mutlak butlan, ilgilinin gerçek dışı beyanı veya hilesi olmamak koşuluyla iyi niyetli kişiler yönünden yanlış bir idari tasarrufun iptal davaları için öngörülen altmış günlük dava açma süresinin geçmesinden sonra geri alınmasının idari istikrarı ve kamu düzenini zedeleyeceği açıktır. Bu durumda; … yasal inceleme süresi içerisinde teslim alınarak değerlendirmeye tabi tutulduğu, eserin bilimsel yeterliliğinin kabul edildiği, …sürecinin idarenin bilgisi altında yürütülüp sonuçlandırıldığı anlaşıldığından, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddine dair Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”
Diğer bir mahkeme kararında ise ihbar üzerine diploması iptal edilen kişi açısından böyle bir işlemin hukuka aykırı olduğu kazanılmış hak teşkil ettiği ve İdari işlemin geri alınması işleminin hukuka aykırı olduğunu şu gerekçelerle belirtmiştir;
“Olayda, davacının 2017 yılında yaptığı başvuruda davalı idare tarafında istenilen belgelerin davacının eğitim aldığı yıllarda yurda giriş ve çıkış bilgilerini içeren belge de dahil olmak üzere sunduğu görüldüğünden, davalı idarenin 23.03.2017 tarih ve 239 sayılı toplantısında davacının Bulgaristan National Sports Academy “Vassil Levski”-Sofia adlı yükseköğretim kurumundan aldığı doktora eğitimine ilişkin davacıya denklik belgesi verilmesinde davacının herhangi bir hilesi ve hatası olmadığı gibi davacının idareyi yanıltmaya yönelik herhangi bir kast ve iradeside olmadığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, idarenin açık hatası ile işlem tesis edilmiş olması ihtimali söz konusu olabilir ise de, açık hatanın varlığının yoruma ihtiyaç olmayacak kadar açık bir mevzuat hükmüne aykırılık ve/veya herhangi bir ek inceleme ve araştırma yapılmaksızın hukuka aykırı olduğu belirlenen işlemler ya da ilgilisinin dâhi fark edebileceği nitelikte açık hukuka aykırılıklar durumunda kabul edilebileceği göz önüne alındığında işlemin açık hataya dayalı olarak tesis edildiği de kabul edilemeyeceği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacıya denklik belgesinin verilmesinde, davacının herhangi bir hilesi veya yanıltıcı beyanının bulunmadığı ve denklik belgesi verilmesi işleminin idarenin açık hatasına dayalı olarak tesis edilmediği anlaşıldığından denklik belgesinin geri alınması için kabul edilebilecek makul süre (ki bu hatalı işlemin tesis edildiği tarihten itibaren başlayan 60 günlük idari dava açma süredir) geçtikten sonra davacının örgün eğitim şartını sağlamadığından bahisle denklik belgesinin geri alınmasına ilişkin dava konusu işlemde idari istikrar, hukuki güvenlik ile kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka uyarlılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”
İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASI KONUSUNDA AVUKAT DESTEĞİ
Yükseköğretim Hukuku olarak asıl uzmanlık alanlarımız doçentlik, akademik kadro ve akademik disiplin soruşturmaları ile birlikte yurt dışı diploma denklik davaları ile ÜAK doktora denklik kararına itirazlarıdır.
Bu itibarla İdari işlemin geri alınması sonucunda ortaya çıkan karara itirazları ya da Üniversitenin diğer kararına davaları ile ilgili uzman akademik kadro avukatı ile görüşmek için İLETİŞİM BİLGİLERİMİZE ulaşabilirsiniz. Bununla birlikte farklı görüşme kanalları ile görüntülü ya da farklı şekilde görüşmek için Avukata Sor formundan sorularınızı yöneltebilirsiniz.
