Akademisyene Mobbing: Üniversitede Psikolojik Tacize Karşı Hukuki Yollar

Akademisyene yönelik mobbing, bir öğretim elemanının belirli bir süre boyunca sistematik biçimde yıldırılması, dışlanması, mesleki itibarının zedelenmesi ya da görevinden uzaklaştırılması amacıyla yapılan davranışların bütünüdür. Üniversitelerde mobbing çoğu zaman tek bir sert olayla değil; birbirini izleyen, tek tek bakıldığında “idari tasarruf” gibi görünen işlemlerle ortaya çıkar. Bu nedenle hem her bir işleme karşı hem de sürecin bütününe karşı doğru zamanda hukuki adım atmak gerekir.

Üniversitelerde Sık Karşılaşılan Mobbing Biçimleri

Akademik ortamda psikolojik taciz, genellikle akademik ve idari yetkilerin amacı dışında kullanılmasıyla yapılır. Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

Ders verilmemesi, ders yükünün boşaltılması veya alan dışı derslerin verilmesi,
2547 sayılı Kanun’un 13/b-4 maddesine dayanılarak görev yerinin sık sık ve gerekçesiz değiştirilmesi,
Oda, laboratuvar, cihaz veya kaynak kullanımının kısıtlanması,
Tez danışmanlığı yapılan öğrencilerin alınması, jüri ve komisyonlardan dışlanma,
Görev süresinin uzatılmaması veya kadro ilanının yapılmaması yönünde baskı,
Dayanaksız ve art arda açılan disiplin soruşturmaları,
Toplantılarda aşağılama, iletişimin kesilmesi, söylenti yayma,
BAP/TÜBİTAK proje başvurularının ve yurt dışı görevlendirme taleplerinin engellenmesi.

Bu davranışların her biri tek başına hukuka aykırı bir idari işlem olabilir. Birlikte ve süreklilik içinde gerçekleştiğinde ise mobbing olarak değerlendirilir ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Akademisyen Mobbinginde Hukuki Dayanak

Anayasa’nın 17. maddesi herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını güvence altına alır. Kamu kurumlarında psikolojik tacizin önlenmesine ilişkin temel düzenleme, 19.03.2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2011/2 sayılı İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi Genelgesi’dir. Genelge, kamu kurumlarının mobbingi önleme ve şikâyetleri inceleme yükümlülüğünü açıkça ortaya koyar.

Devlet üniversitelerinde öğretim elemanları kamu görevlisidir. Anayasa’nın 129. maddesi gereğince kamu görevlilerinin görevleri sırasında işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla, ancak idare aleyhine açılabilir. Bu nedenle mobbing uygulayan yönetici aleyhine doğrudan değil, üniversite aleyhine idari yargıda dava açılır.

Vakıf üniversitelerinde ise öğretim elemanları iş sözleşmesiyle çalıştığından, Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesindeki işverenin işçiyi psikolojik tacize karşı koruma yükümlülüğü ve iş hukuku kuralları da gündeme gelir.

Mobbinge Karşı Başvuru Yolları

1. Kurum içi başvuru

Yaşanan olaylar tarih, kişi ve tanık bilgileriyle birlikte yazılı olarak rektörlüğe bildirilir. Bu başvuru hem idarenin harekete geçme yükümlülüğünü başlatır hem de ileride açılacak davada önemli bir delil olur.

2. Her bir işleme karşı iptal davası

Görev yeri değişikliği, ders verilmemesi, görev süresinin uzatılmaması veya disiplin cezası gibi her yazılı işlem, tebliğinden itibaren kural olarak 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Gerektiğinde yürütmenin durdurulması da istenir. Bu süreler kaçırıldığında işlem kesinleşir; mobbing iddiasının en güçlü dayanakları da zayıflar.

3. Tam yargı (tazminat) davası

Mobbing nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın giderilmesi için önce idareye başvurulur. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesine göre bu başvuru, eylemden haberdar olunan tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve ret tarihinden itibaren 60 gün içinde tam yargı davası açılabilir.

4. Diğer yollar

Olayın niteliğine göre CİMER, Kamu Denetçiliği Kurumu ve ALO 170 hattına başvuru yapılabilir. Hakaret, tehdit veya görevi kötüye kullanma gibi suç oluşturan davranışlarda ceza soruşturması yolu da ayrıca değerlendirilir.

Mobbing Davasında Deliller

Mobbing davalarında ispat en kritik konudur. Süreklilik ve kasıt unsurunu gösterebilmek için şu belgelerin düzenli biçimde saklanması önerilir:

Görevlendirme, ders dağılımı ve görev yeri değişikliği yazıları,
E-posta, EBYS yazışmaları, mesajlar ve toplantı tutanakları,
Olayların tarih sırasıyla tutulduğu kişisel kayıtlar,
Olaylara tanık olan meslektaş ve öğrencilerin bilgileri,
Psikiyatri veya psikolog raporları ve tedavi belgeleri,
Önceki disiplin soruşturmaları ve sonuçları, performans ve yayın bilgileri.

Sık Sorulan Sorular

Tek bir olay mobbing sayılır mı?

Mobbing kural olarak sistematik ve belirli bir süreye yayılan davranışları ifade eder. Ancak tek bir işlem de hukuka aykırıysa ayrıca iptal davasına konu edilebilir.

Bölüm başkanı veya dekan hakkında doğrudan tazminat davası açabilir miyim?

Devlet üniversitelerinde kamu görevlilerinin görevle ilgili kusurlarından doğan tazminat davaları idare aleyhine açılır. İdare ödeme yaparsa kusurlu personele rücu edebilir.

Vakıf üniversitesinde çalışıyorum; süreç farklı mı?

Evet. İş sözleşmesine dayalı çalışmada iş hukuku hükümleri uygulanır ve uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemelerinde görülür.

Dava süresi ne kadar?

Yazılı işlemlere karşı iptal davası süresi kural olarak tebliğden itibaren 60 gündür. Tazminat için ise önce idareye başvuru yapılması gerekir. Süreler kısa olduğundan gecikmeden hukuki destek alınmalıdır.

İlgili yazılar: Akademisyen görev süresinin uzatılmaması · Yükseköğretim disiplin soruşturması · Akademik görevlendirmeler (13/b-4) · Akademide ifade özgürlüğü